Ελευθερία και αυθαιρεσία
Όταν λοιπόν ο άνθρωπος εισέρχεται στην περιοχή της ελευθερίας, υψώνεται μπροστά του το πρόβλημα
εάν και κατά πόσο είναι δεμένος σε ηθικούς κανόνες και αν του επιτρέπονται όλα. Η ελευθερία
που καταλήγει στην αυθαιρεσία δεν θέλει να ακούσει για τίποτε άγιο, για κανένα περιορισμό. Όταν
δεν υπάρχει Θεός ή όταν ο άνθρωπος είναι Θεός, τότε τα πάντα επιτρέπονται. Ο άνθρωπος αρχίζει να
κατέχεται από μια ιδέα και σε μια δαιμονική κατάσταση βλέπει την ελευθερία του να χάνεται, να γίνεται σκλάβος μιας ανεξέλεγκτης δυνάμεως [...].
Μπερδιάγιεφ, Ν. (1972). Το πνεύμα του Ντοστογιέφσκι. Μτφρ. Ν. Ματσούκας, Θεσσαλονίκη: Πουρναράς, σ. 98.
Στην κατοχή και άσκηση της ελεύθερης θέλησης του ανθρώπου δεν θα βρούμε καθόλου μια πλήρη
εξήγηση, αλλά τουλάχιστον την αρχή και μια απάντηση στο πρόβλημά μας. Γιατί άφησε ο Θεός τους
αγγέλους και τον άνθρωπο να αμαρτήσουν; Γιατί ο Θεός επιτρέπει το κακό και τη δυστυχία; Απαντάμε.
Γιατί είναι ένας Θεός αγάπης. Η αγάπη προϋποθέτει μετοχή και η αγάπη επίσης προϋποθέτει
ελευθερία. Σαν μια Τριάδα αγάπης ο Θεός επιθύμησε να μοιραστεί τη ζωή του με δημιουργημένα
πρόσωπα, φτιαγμένα κατά την εικόνα Του, που θα μπορούσαν να του ανταποκριθούν ελεύθερα και
εκούσια σε μια σχέση αγάπης. Όπου δεν υπάρχει ελευθερία εκεί δεν υπάρχει αγάπη [...].
Ware, Κάλλιστος, επίσκοπος Διοκλείας (19827). Ο Ορθόδοξος δρόμος, Αθήνα: Επτάλοφος, σ. 6869.
Ο Θεός έδωσε στον Αδάμ ελεύθερη βούληση –τη δύναμη να επιλέγει μεταξύ καλού και κακού– κι
ήταν πλέον ζήτημα του Αδάμ να δεχτεί την κλήση που του προτάθηκε ή να την αρνηθεί. Την αρνήθηκε.
Έτσι, αντί να συνεχίσει το μονοπάτι που του υπέδειξε ο Θεός, το εγκατέλειψε, δείχνοντας ανυπακοή
στον Θεό. [...] Το αποτέλεσμα ήταν να εμφανιστεί μια νέα μορφή ύπαρξης πάνω στη γη, η αρρώστια
και ο θάνατος. Οι άνθρωποι, έχοντας αποστραφεί τον Θεό που είναι αθανασία και ζωή, βρέθηκαν σε
μια κατάσταση αντίθετη προς τη φύση τους. [...] Κάθε καινούρια ύπαρξη γεννιέται σ’ έναν κόσμο
όπου κυριαρχεί η αμαρτία, σ’ έναν κόσμο όπου είναι εύκολο να κάνει κανείς το κακό και δύσκολο το
καλό. Ware, Κάλλιστος, επίσκοπος Διοκλείας (2001). Η Ορθόδοξη Εκκλησία. Αθήνα: Ακρίτας, σ. 352353.
Δραστηριότητα: Παρατηρήστε προσεκτικά τα παρακάτω έργα με θέμα το προπατορικό αμάρτημα (ψηφιδωτά Παλέρμο∙
William Blake, God judging Αdam∙ Κ. Κονταρίνη, Σκηνές από τη Γένεση κ.λπ.). Στη συνέχεια ας προσπαθήσουμενα απαντήσουμε στα εξής ερωτήματα σχετικά με τη διακοπή της σχέσης με τον Θεό και τη δυνατότητα επιλογής καλού/κακού από τον άνθρωπο:
- Γιατί;…
- Για ποιους λόγους;…
- Αν υποθέσουμε ότι…
- Τι θα συνέβαινε αν;…
- Τι θα άλλαζε αν;...
Απο το βιβλίο Θρησκευτικών της Α΄ Λυκείου "Ορθόδοξη πίστη και λατρεία" ΙΕΠ, σελ.117-118.
📥 Κατέβασε / Δες σε πλήρη οθόνη 🌐
5. Αμαρτία, ελεύθερη επιλογή
Στην Ορθόδοξη Εκκλησία είναι σαφές ότι η παρουσία του κακού στην ανθρώπινη ζωή είναι το αποτέλεσμα της ελεύθερης επιλογής του ανθρώπου να διακόψει τη σχέση του με την ίδια τη Ζωή, δηλαδή το Θεό. Η επιλογή αυτή συνιστά την αμαρτία. Άρα η καταπολέμηση του κακού ταυτίζεται με την
καταπολέμηση της αμαρτίας. Το άγχος, όμως, για επιβίωση και αυτοσυντήρηση ωθούν τον άνθρωπο στην ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση. Τον κρατούν δέσμιο ποικίλων μεριμνών ως αποτέλεσμα του φόβου που συνεπάγεται η γνώση της ανθρώπινης αδυναμίας. Με τη σειρά του ο αγώνας για αυτοσυντήρηση προϋποθέτει τον αγώνα για εξασφάλιση ισχύος. Και ο άνθρωπος εγκλωβίζεται σε ένα φαύλο κύκλο
χωρίς δυνατότητα λύτρωσης, αφού η αιτία του πόνου και του θανάτου βρίσκεται αλλού. Πρόκειται για τον ίδιο εγκλωβισμό που ένιωσαν οι πρωτόπλαστοι και ο οποίος τους οδήγησε στην πτώση τους από τον Παράδεισο.
Η παρουσία του Χριστού στον κόσμο δεν είχε άλλο σκοπό από την εξάλειψη της αιτίας του κακού, δηλαδή την εξάλειψη της πολύμορφης αμαρτίας. Ο Χριστός προσέλαβε τα αδιάβλητα πάθη της ανθρώπινης φύσης, στα οποία περιλαμβάνονταν ο πόνος και ο θάνατος, για να λυτρώσει τον άνθρωπο από τα πάθη του και το θάνατο. Δεν προσέλαβε όμως την αιτία τους, την αμαρτία, διατηρώντας ως άνθρωπος αδιατάρακτη την σχέση του με το Θεό και εξασφαλίζοντας με τη θυσία του την υπέρβαση του πόνου και του θανάτου. Πρόκειται για μια ελεύθερη προσωπική πράξη που ξεπερνά τα όρια της ατομικής ύπαρξης και αγκαλιάζει όλες τις ανθρώπινες υπάρξεις, αναλαμβάνοντας τις ευθύνες τους.
Μπέκος, Γ. Το κακό σήμερα, περ. Σύναξη, τ. 94 (2005), σ. 910.
Σκέψου να μπορούσες να πατήσεις “reset” στη ζωή σου.
Να σβήσεις λάθη, τύψεις, φόβους… και να ξεκινήσεις ξανά, πιο ελεύθερος.
Αυτό ακριβώς είναι η Μετάνοια: μια προσωπική ευκαιρία να αλλάξεις πορεία, να ξαναβρείς τον εαυτό σου και να νιώσεις ανάλαφρος.
Η Εξομολόγηση είναι λύτρωση.
Είναι μια ήρεμη συζήτηση με τον Θεό, μέσα από τον πνευματικό, που ανοίγει δρόμους συμφιλίωσης με τον εαυτό μας και τους άλλους.
Κάθε φορά που επιστρέφουμε στον Θεό, κάτι καινούριο γεννιέται μέσα μας.
Κάθε εξομολόγηση είναι… μια καινούρια αρχή.
Ο Ιησούς διηγείται μια ιστορία:
Ένας πατέρας είχε δύο γιους.
Ο νεότερος ζήτησε το μερίδιό του — σαν να έλεγε: «Για μένα είσαι ήδη νεκρός».
Πήρε την περιουσία, έφυγε μακριά και τη σκόρπισε σε διασκέδαση, αμαρτία και ψεύτικες χαρές.
Όταν όλα τελείωσαν και έφτασε στο έσχατο σημείο — να θέλει να φάει την τροφή των χοίρων —
θυμήθηκε τον πατέρα.
Και είπε μέσα του:
«Θα επιστρέψω… όχι σαν γιος. Σαν δούλος.»
Με βαριά καρδιά ξεκίνησε για το σπίτι.
Ο πατέρας όμως τον περίμενε κάθε μέρα.
Και μόλις τον είδε από μακριά — έτρεξε.
Δεν περίμενε εξηγήσεις.
Δεν έλεγξε λάθη.
Δεν ζύγισε αμαρτίες.
Τον αγκάλιασε πριν καν ακούσει συγγνώμη.
«Ο γιος μου ήταν νεκρός και ξαναζωντάνεψε.
Ήταν χαμένος και βρέθηκε.»
Δαχτυλίδι, χρυσοκέντητος χιτώνας, γιορτή.
Ο μεγαλύτερος γιος αγανάκτησε.
Ο πατέρας του απάντησε:
«Παιδί μου, όλα είναι δικά σου.
Αλλά έπρεπε να χαρούμε.
Ο αδελφός σου επέστρεψε.»
Η ΜΕΤΑΝΟΙΑ-ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ
Δραστηριότητα: Σε ζευγάρια μελετήστε το περιστατικό με τον Ζακχαίο (Λκ 19, 110)
σε συνδυασμό με θεολογικό κείμενο για τη μετάνοια (π.χ. Bloom, 2008). Στη συνέχεια συμπληρώστετα παρακάτω:
Αμαρτία = ...,
Μετάνοια = ...,
Ο Χριστός/σπλαχνικός πατέρας αντιμετωπίζει τους αμαρτωλούς με…
1. Ο Ιησούς και ο Ζακχαίος (Λκ 19, 110)
Ο Ιησούς μπήκε στην Ιεριχώ και περνούσε μέσα από την πόλη. Εκεί υπήρχε κάποιος, που το όνομά του ήταν Ζακχαίος. Ήταν αρχιτελώνης και πλούσιος. Αυτός προσπαθούσε να δει ποιος είναι ο Ιησούς∙ δεν μπορούσε όμως εξαιτίας του πλήθους και γιατί ήταν μικρόσωμος. Έτρεξε λοιπόν μπροστά πριν από το πλήθος κι ανέβηκε σε μια συκομουριά για να τον δει, γιατί θα περνούσε από ’κει. Όταν έφτασε
ο Ιησούς στο σημείο εκείνο, κοίταξε προς τα πάνω, τον είδε και του είπε: «Ζακχαίε, κατέβα γρήγορα, γιατί σήμερα πρέπει να μείνω στο σπίτι σου». Εκείνος κατέβηκε γρήγορα και τον υποδέχτηκε με χαρά.
Όλοι όσοι τα είδαν αυτά διαμαρτύρονταν κι έλεγαν ότι πήγε να μείνει στο σπίτι ενός αμαρτωλού. Τότε σηκώθηκε ο Ζακχαίος και είπε στον Κύριο: «Κύριε, υπόσχομαι να δώσω τα μισά από τα υπάρχοντά μου στους φτωχούς και ν’ ανταποδώσω στο τετραπλάσιο όσα έχω πάρει με απάτη». Ο Ιησούς, απευθυνόμενος σ’ αυτόν, είπε: «Σήμερα αυτή η οικογένεια σώθηκε∙ γιατί κι αυτός ο τελώνης είναι απόγονος
του Αβραάμ. Ο Υιός του Ανθρώπου ήρθε για ν’ αναζητήσει και να σώσει αυτούς που έχουν χάσει το δρόμο τους».
Μετάνοια
Αν έστω και το ελάχιστο φως μπει μέσα σε εμάς που πράττουμε το κακό και λέμε όσα δεν πρέπει, σε εμάς που ζοφερές σκέψεις κι ένα μαύρο πέπλο σκιάζει την καρδιά μας, τότε νιώθουμε τις πρώτες τύψεις συνειδήσεως. Όμως οι τύψεις αυτές δεν αποτελούν ακόμη μετάνοια. Μπορεί να περάσουμε όλη μας τη ζωή κατηγορώντας τους εαυτούς μας για την κακή μας πορεία τόσο στα έργα και τα λόγια, όσο και στις σκοτεινές σκέψεις και τα συναισθήματα, κι όμως παρόλα αυτά να μην βελτιωθούμε καθόλου.
Οι τύψεις κάνουν τη ζωή μας πραγματική κόλαση, αλλά δεν θα μας ανοίξουν τη Βασιλεία των ουρανών – πρέπει κάτι άλλο να συνδέσουμε με αυτές, κάτι που βρίσκεται στον πυρήνα της μετάνοιας: να στραφούμε στο Θεό με ελπίδα, με τη βεβαιότητα ότι διαθέτει Εκείνος αγάπη ικανή να μας συγχωρεί και δύναμη ικανή να μας αλλάζει. Μετάνοια είναι αυτή η στροφή της ζωής, αυτή η αλλαγή του νου, η μεταμόρφωση της καρδιάς, που μας φέρνει «ενώπιος ενωπίω» με το Θεό, γεμάτους με μία ελπίδα
διστακτική αλλά χαρμόσυνη, σίγουρους πως δεν αξίζουμε το θείο έλεος, μα και βέβαιους ότι ο Κύριος ήλθε στη γη όχι για να κρίνει αλλά για να σώσει – ήλθε στη γη όχι για τους δίκαιους αλλά για τους αμαρτωλούς […]
Η μετάνοια πρέπει να πυροδοτείται από αυτή ακριβώς την ελπίδα στην αγάπη του Θεού και από μια γενναία προσπάθεια να παραμένουμε στο σωστό τρόπο της ζωής, εγκαταλείποντας τις παλιές μας συνήθειες.
Bloom, Anthony (2008). Το μυστήριο της ίασης. Αθήνα: Εν πλω, σ. 9799.
«Πού βρίσκεται η ελευθερία;»
Πού βρίσκεται η ελευθερία; Με τα ίδια μας τα μάτια είδαμε τους ανθρώπους εκείνους που βεβαίωναν πως είχανε βρει την αυθεντικότερη, οικουμενικότερη και επιστημονικά εγκυρότερη ευτυχία, να στέλνουν εκατομμύρια άλλους στα στρατόπεδα συγκεντρώσεως στο όνομα της ευτυχίας, της δικαιοσύνης και της ελευθερίας τους. Η τρομακτική φρίκη και το μίσος αντί να μειώνονται, αυξάνονται. Η δυστυχία αντί να ελαττώνεται, διογκώνεται […].
Σμέμαν, Αλ. (20042). Έσχατος εχθρός καταργείται ο θάνατος. Μτφρ. επιμ.
Β. Αργυριάδης.
Δραστηριότητα: Αναστοχαστείτε την αφήγηση της Γενέσεως για την πτώση. Γιατί ο Θεός επέτρεψε στον άνθρωπο να αμαρτήσει; Γιατί δεν έβαλε φύλακα άγγελο στο δέντρο του καλού και του κακού, όπως έκανε αργότερα στο δέντρο της ζωής; Γιατί αρκέστηκε σε μια απλή προειδοποίηση;
1. Γιατί άφησε ο Θεός τον άνθρωπο να αμαρτήσει;
…Στην κατοχή και άσκηση της ελεύθερης θέλησης του ανθρώπου δεν θα βρούμε καθόλου μια πλήρη εξήγηση, αλλά τουλάχιστον την αρχή και μια απάντηση στο πρόβλημά μας. Γιατί άφησε ο Θεός τους αγγέλους και τον άνθρωπο να αμαρτήσουν; Γιατί ο Θεός επιτρέπει το κακό και τη δυστυχία; Απαντάμε.
Γιατί είναι ένας Θεός αγάπης. Η αγάπη προϋποθέτει μετοχή και η αγάπη επίσης προϋποθέτει ελευθερία. Σαν μια Τριάδα αγάπης ο Θεός επιθύμησε να μοιραστεί τη ζωή του με δημιουργημένα πρόσωπα, φτιαγμένα κατά την εικόνα Του, που θα μπορούσαν να του ανταποκριθούν ελεύθερα και εκούσια σε μια σχέση αγάπης. Όπου δεν υπάρχει ελευθερία εκεί δεν υπάρχει αγάπη [...].
Ware, Κάλλιστος, επίσκοπος Διοκλείας (19827). Ο Ορθόδοξος δρόμος, Αθήνα: Επτάλοφος, σ. 6869.
Άσωτος Υιός-Ραπ τραγούδι
Ο Γιάννης WU, μέσα από το τραγούδι «Ασώτος Υιός», μεταφέρει με απλό αλλά βαθιά συγκινητικό τρόπο την πορεία του ανθρώπου από το σκοτάδι στην επιστροφή.
Οι στίχοι του δεν περιγράφουν απλώς μια ιστορία — ζωντανεύουν την κραυγή της ψυχής που αναζητά τον δρόμο προς τον Πατέρα.
Το τραγούδι μάς υπενθυμίζει ότι:
κανείς δεν είναι τόσο χαμένος ώστε να μην μπορεί να γυρίσει πίσω,
ο Θεός δεν κρατά λογαριασμό αμαρτιών·
τρέχει πρώτος να μας συναντήσει.
Εξαιρετικο ψηφιακό βιβλίο για τη μετάνοια
Τι αξία έχουν τα χρήματα, όταν κερδίζονται με τρόπο που βαραίνει τη συνείδηση;
Η Ορθόδοξη παράδοση μας υπενθυμίζει ότι η αμαρτία δεν ξεπλένεται με υλικά αγαθά, αλλά με μετάνοια, αλήθεια και αλλαγή ζωής.
.png)
.jfif)
.jfif)
