Η Κυρά Σαρακοστή αποτελεί παραδοσιακό λαϊκό έθιμο του ελληνικού χώρου, που συνδέεται με τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή και χρησιμοποιήθηκε κυρίως ως παιδαγωγικό μέσο για τα παιδιά, ώστε να μετρούν τον χρόνο μέχρι το Πάσχα.
Το έθιμο διαμορφώθηκε σε αγροτικές και νησιωτικές κοινωνίες, όπου δεν υπήρχαν ημερολόγια ή ρολόγια.
Η Κυρά Σαρακοστή λειτουργούσε ως λαϊκό “ημερολόγιο” της Σαρακοστής.
Φτιαχνόταν:
από ζυμάρι (αλεύρι, νερό, αλάτι – χωρίς λάδι, λόγω νηστείας),
ή από χαρτί / ύφασμα.
Κρεμιόταν στον τοίχο ή κοντά στο εικονοστάσι.
Κάθε Σάββατο έκοβαν ένα από τα επτά πόδια, μέχρι να φτάσουν στο Πάσχα. Συνδεόταν με τη νηστεία, την εγκράτεια και τη σιωπή.
Συχνά στο τελευταίο πόδι έκρυβαν ένα σταυρό ή ένα ξερό σύκο, που συμβόλιζε τη χαρά της Ανάστασης.
Η μορφή της Κυράς Σαρακοστής δεν είναι τυχαία. Κάθε στοιχείο της έχει θεολογικό νόημα:
1. Δεν έχει στόμα.Συμβολίζει:
τη νηστεία από τις τροφές,
αλλά και τη νηστεία από τα λόγια (εγκράτεια, αποφυγή κακίας και καταλαλιάς).
2. Έχει σταυρωμένα χέρια .Συμβολίζει:
την προσευχή,
τη στάση ταπείνωσης και προσμονής.
3. Έχει 7 πόδια.Συμβολίζουν:
τις 7 εβδομάδες της Μεγάλης Τεσσαρακοστής,
την πορεία προς το Πάθος και την Ανάσταση.
4. Είναι γυναίκα (κυρά) .Συμβολίζει:
την Εκκλησία που πορεύεται μέσα στον χρόνο,
αλλά και την πνευματική μητέρα που καθοδηγεί τα παιδιά στη νηστεία και την προσευχή.
Εκφράζει την έννοια της πνευματικής άσκησης,
τη μετάβαση από την καθημερινότητα στην προετοιμασία για την Ανάσταση,
ότι ο χρόνος της Σαρακοστής είναι χρόνος αγώνα, χρόνος μετάνοιας ,χρόνος προσμονής .
Το κόψιμο των ποδιών δείχνει ότι: η πνευματική πορεία γίνεται βήμα-βήμα.
